ब्रँड व अस्मिता मार्गदर्शिका
या संग्रहाची अस्मिता प्रणाली — बोधचिन्हाचा अर्थ, त्याची रचना, आणि ते अखंड ठेवणारे नियम.
मूळ कल्पना
हे लेखिकेचे केवळ संकेतस्थळ नाही. हा उघडून वाचावा असा मराठी ग्रंथ आहे, आणि फिरून पाहावे असे संग्रहालय आहे. खालील प्रत्येक निर्णय याच दोन रूपकांची सेवा करतो.
वचन
त्रेपन्न ग्रंथ व पस्तीस सन्मान — दुर्मीळ ग्रंथाला ग्रंथालय जी काळजी देते ती; दुकान वस्तूला देते ती नव्हे.
स्वर
एक पान, एक भाषा. मराठी हा या संकेतस्थळाचा अनुवाद नाही — ज्या भाषेत हे कार्य घडले ती भाषा आहे — आणि इंग्रजी ही त्यावर चिकटवलेली चिठ्ठी नाही. दोन्ही स्वतंत्रपणे पूर्ण आहेत; एकीची शीर्षके दुसरी उसनी घेत नाही.
संयम
येथील काहीही सॉफ्टवेअरसारखे दिसता कामा नये. ग्रेडियंट बटणे नाहीत, काचेचे परिणाम नाहीत, तयार चिन्हे नाहीत. फक्त चार साहित्ये : पांढरा कागद, शाई, लाकूड व सोने — आणि एकमेव उठाव म्हणून कुंकू.
बोधचिन्ह
एकाच आकारात संपूर्ण कल्पना — शिरोरेखा, बिंदू, आणि त्या रेषेला टांगलेला उघडा ग्रंथ.
- बिंदी मराठी पान उघडणारा आणि वाक्य पूर्ण करणारा कुंकवाचा ठिपका. हे संकेतस्थळाचे सर्वांत लहान एकक आणि त्याची स्वाक्षरी — तो एकटाही विभागचिन्ह म्हणून वापरला जातो.
- शिरोरेखा ज्या रेषेवरून प्रत्येक देवनागरी अक्षर लटकते ती. यामुळे हे चिन्ह चित्र वाटण्याआधी अक्षर वाटते.
- उघडा ग्रंथ रेषेपासून खाली उतरून एका बिंदूत मिळणारे दोन फटकारे — उघडलेले पुस्तक, आणि ताडपत्रीचे पान.
- सोनेरी पाने हळदीच्या तीन बारीक रेषा — दोन पानांच्या कडा व मधली शिवण. चिन्हाला परवानगी असलेले हेच एकमेव अलंकरण; २४ पिक्सेलच्या खाली ते गळून पडतात.
मोकळी जागा
चारही बाजूंनी बिंदीच्या व्यासाइतकी — म्हणजे चिन्हाच्या उंचीच्या एक अष्टमांश — जागा मोकळी ठेवा. त्या जागेत काहीही येऊ नये : अक्षर नाही, रेषा नाही, छायाचित्राची कडा नाही.
किमान आकार
पडद्यावर २४ पिक्सेल व छपाईत ८ मिलिमीटरच्या खाली पूर्ण चिन्ह वापरू नये. त्याहून लहान आकारासाठी फेव्हिकॉन वापरा — त्यातून सोनेरी रेषा आधीच काढलेल्या आहेत.
चार भूमींवरील बोधचिन्ह
कुंकवावर, छायाचित्रावर किंवा एकरंगी छपाईत एकरंगी चिन्ह वापरा आणि त्याला भोवतीच्या अक्षरांचाच रंग घेऊ द्या. दोन रंगांचे चिन्ह छायाचित्रावर कधीही ठेवू नका.
हे करू नका
हे बोधचिन्ह म्हणजे एक अक्षर आहे. पुढील पाच गोष्टी ते अक्षर उरू देत नाहीत.
✕ताणू नका, दाबू नका. चिन्ह फक्त प्रमाणात लहान-मोठे होते.
✕तिरके करू नका. शिरोरेखा ही क्षितिजरेषा आहे; ती तिरकी झाली की नक्षी होते.
✕सावली, उठाव किंवा प्रकाशझोत जोडू नका. हे चिन्ह छापलेले आहे, प्रकाशित नाही.
✕रंग बदलू नका. कुंकू व हळद, अथवा एकरंगी — त्यापलीकडे काही नाही.
✕गजबजलेल्या पार्श्वभूमीवर ठेवू नका. त्याला पांढरे द्या, नाहीतर लाकूड द्या.
✓ योग्य : मूळ प्रमाण, मूळ रंग, शांत पार्श्वभूमी, मोकळी जागा राखलेली.
नाममुद्रा
शब्दश्रुती — “ऐकलेला शब्द.” देवनागरी नेहमी पुढे; रोमन नाव खाली, विरळ अक्षरांच्या तिरक्या वळणात — द्विभाषिक शीर्षपृष्ठ जसे जुळवतात तसे.
उभी मांडणी · प्रथम पसंती
शीर्षपृष्ठे, मुखपृष्ठे, प्रमाणपत्रे, ग्रंथाच्या शेवटची मुद्रा, समाजमाध्यमांची चित्रे.
आडवी मांडणी · शीर्षपट्टीसाठी
संकेतस्थळाची शीर्षपट्टी, पत्रशीर्ष, ईमेल स्वाक्षरी — जिथे उंची कमी आहे तिथे.
एकटे बोधचिन्ह
नाव आधीच उपस्थित असेल किंवा जागा २४ पिक्सेलहून लहान असेल तिथेच : फेव्हिकॉन, ॲप चिन्ह, जलचिन्ह.
नाममुद्रेचे नियम
- नाममुद्रा दुसऱ्या टंकात पुन्हा जुळवू नका. “शब्दश्रुती” हे तिरो देवनागरी मराठीत आहे; रोमन ओळ फ्राउन्सेस इटालिक, ०.२२ em अंतरावर.
- नाममुद्रेचा अनुवाद करू नका. इंग्रजी पानावरही “शब्दश्रुती” देवनागरीतच राहते — ते नाव आहे, शब्द नाही.
- नाममुद्रेत लेखिकेचे नाव मुद्रेहून मोठे लिहू नका, आणि दोहोंतील अंतर चिन्हाच्या रुंदीहून अधिक ठेवू नका.
- छपाईसाठी पुरवलेल्या SVG नाममुद्रांतील अक्षरे आउटलाइन करा — संकेतस्थळाला खरे टंक वापरता यावेत म्हणून त्यांत जिवंत मजकूर ठेवला आहे.
रंगसंगती
पांढरा कागद, एकाच शाईची चार विरळ रूपे, रचनेसाठी लाकूड, आणि एकच उठावाचा रंग. पान पांढरे आहे, म्हणजे रंग ग्रंथ व छायाचित्रांनी वाहावा; ऊब कागदात नाही, लाकडात आहे. सोने हा रंग नसून धातू आहे : तो रेषा काढतो, अलंकार करतो — पांढऱ्यावर मजकूर कधीही लिहीत नाही.
चालणाऱ्या जोड्या
- दीर्घ वाचनासाठी पांढऱ्यावर शाई.
- दुवे, बटणे व बिंदीसाठी पांढऱ्यावर कुंकू.
- उलट प्रकरणे व तळपट्टीसाठी अक्रोडावर पांढरे.
- सोन्याला शब्द वाहावा लागल्यास लाकडावर उजळ हळद.
न चालणाऱ्या जोड्या
- पांढऱ्यावर हळदीचा मजकूर — ३.२:१, वाचायला अपुरा. त्याऐवजी रेषा म्हणून वापरा.
- अक्रोडावर कुंकू — उठावाचा रंग भूमीत विरून जातो.
- एका दृश्यात दोन उठाव. उठाव एकच आहे — कुंकू.
- फक्त रंगाने दिलेला संकेत. प्रत्येक अवस्थेला आकार किंवा रेषाही असते.
अक्षरजुळणी
चार टंक, प्रत्येकाचे एकच काम. हा दस्तऐवज आधी बदलल्याशिवाय पाचवा टंक येऊ शकत नाही.
ग्रंथसंपदा · पुरस्कार · ०१२३४५६७८९
प्रत्येक प्रकरणशीर्षक, प्रत्येक ग्रंथनाम, दर्शनी आकारातील प्रत्येक अंक. कागदावर त्याला एका पिक्सेलची छपाईची चमक असते. १.१ rem खाली कधीही नाही.
साहित्य हेच माझे आयुष्य
लेखिका स्वतःच्या हस्ताक्षरात बोलते तेव्हा : स्वाक्षरी, समारोप, समासातील टिपा. इंटरफेससाठी नाही, दोन ओळींहून अधिक नाही.
मराठी साहित्यातील स्त्री-स्वराचा शोध घेणारे लेखन.
मजकूर, इंटरफेस, अर्ज — दोन्ही लिपींत. प्रस्तावनेसाठी ३००, मजकुरासाठी ४००, नामनिर्देशांसाठी ५००–६००, ७०० अगदी क्वचित.
Chapter Four · Honours & Recognition
पृष्ठक्रमांक, उपशीर्षके, दिनांक, ओळी — ग्रंथाची धावती शिरोरेखा. नेहमी तिरके, नेहमी विरळ, मजकुराच्या आकारात कधीही नाही.
आकारमालिका
| भूमिका | टोकन | आकार | कशासाठी |
|---|---|---|---|
| Hero | --t-hero | 2.6 – 5.75 rem | फक्त शीर्षपृष्ठ |
| H1 | --t-1 | 2.05 – 3.6 rem | प्रत्येक पानावर एक |
| H2 | --t-2 | 1.7 – 2.6 rem | प्रकरणारंभ |
| H3 | --t-3 | 1.28 – 1.68 rem | फळ्या, स्तंभ, नोंदी |
| Lede | --t-lede | 1.12 – 1.32 rem | रेषेखालील प्रस्तावना |
| Body | --t-body | 1.06 – 1.14 rem / 1.78 | दीर्घ वाचन; ओळरुंदी ६६ अक्षरांपर्यंत |
| Caption | --t-xs | 0.795 rem | पृष्ठक्रमांक, ओळी, चिठ्ठ्या |
.folio
Chapter Two · The Library
रोमन तिरकी, विरळ मोठी अक्षरे. धावती शिरोरेखा — ग्रंथात तुम्ही कुठे आहात.
.hand
श्रुतीश्री वडगबाळकर
कलम. लेखिकेचा स्वतःचा स्वर — स्वाक्षरी व समारोप, याखेरीज काही नाही.
.lede
हलकी, रुंद, आणि तीन ओळींहून अधिक कधीही नाही.
प्रस्तावना. ती सोनेरी रेषेनंतर व मजकुराआधी येते.
अलंकरण
तीन अलंकार संपूर्ण प्रणाली तोलतात. बाकी सर्व म्हणजे अक्षरे आणि अवकाश.
बिंदी
स्तंभशीर्षक उघडते, लेख संपवते, सोनेरी रेषेत बसते. प्रत्येक शीर्षकाला एकच, दोन कधीही नाही.
सोनेरी रेषा
बिंदीने विभागलेल्या दोन बारीक रेषा. ती शीर्षक व त्याखालील मजकूर वेगळे करते — परिच्छेदांमधली शोभेची रेषा म्हणून नाही.
बटणे
ठोस रेखीव सोनेरी
एका दृश्यात एकच ठोस बटण — तीच सर्वांत महत्त्वाची कृती. सोनेरी बटण फक्त लाकडी भूमीवर.
हालचाल
- स्क्रोल-प्रकटन : ६२० मिलिसेकंदात १४ पिक्सेल वर, फक्त शेजारच्या घटकांत ७० मिलिसेकंदाचा फरक — पूर्ण पानभर नाही.
- ग्रंथमुखपृष्ठे −२७° झुकतात; छायाचित्रे १.१ सेकंदात १.०४५ पट होतात. काहीही पॅरॅलॅक्स करत नाही, स्वतःहून चालत नाही, गिरक्या घेत नाही.
- prefers-reduced-motion असल्यास हे सर्व थांबते. ही अट आहे, सौजन्य नाही.
दोन भाषा
हे संकेतस्थळ मराठीत पूर्ण आहे आणि इंग्रजीतही पूर्ण आहे. दोन्ही एकमेकांपासून दूर जाऊ नयेत म्हणून हे नियम.
समानता
डेटाबेसमधील प्रत्येक अनुवादयोग्य नोंद दोनदा आहे — summary_mr व summary_en, आणि तसेच प्रत्येक क्षेत्रासाठी. एकाच भाषेत भरलेली नोंदही दोन्ही भाषांत दिसते : रिकामी जागा दाखवण्याऐवजी संकेतस्थळ दुसरी भाषा वापरते.
कशाचा अनुवाद होत नाही
- नाममुद्रा “शब्दश्रुती”.
- ग्रंथनामे : पुस्तक ज्या रूपात प्रकाशित झाले तेच त्याचे नाव. इंग्रजी शीर्षक खाली उपओळ म्हणून येते.
- प्रकरणशीर्षके दोन्ही भाषांत देवनागरीतच, खाली इंग्रजी नाव. हा अक्षरजुळणीचा निर्णय आहे, भाषेचा नाही.
अंक
मराठी पान ०१२३४५६७८९ मध्ये मोजते; इंग्रजी पान 0123456789 मध्ये. आकडे एकदाच रोमन अंकांत साठवले जातात व बाहेर पडताना बदलतात. रोमन आकड्यांत मोजणारे मराठी पान अनुवादासारखे वाटते.
भाषेची नोंद
इंग्रजी पानातील प्रत्येक देवनागरी मजकुरावर lang="mr", आणि मराठी पानातील प्रत्येक रोमन मजकुरावर lang="en". त्यावरून स्क्रीन-रीडर आवाज बदलतो व ब्राउझर शब्द तोडतो.
भाषाशैली
हा संग्रह चांगला संग्रहपाल भिंतीवरील टिपण जसे लिहितो तसा बोलतो : स्पष्ट, तथ्ये पुढे ठेवून, आणि कलाकृतीच्या आड न येता.
“एकाच वर्षात सात राज्यस्तरीय पुरस्कार.”
✓एकदाच सांगितलेले तथ्य, स्वतःचे काम स्वतः करते.
“अत्यंत दिग्गज, पुरस्कारप्राप्त उत्कृष्ट कलाकृती!”
✕वाचकाला प्रभावित होण्याची विनंती करणारी विशेषणे. ती काढा.
“कार्यक्रमाचा तपशील पाठवा; उपलब्धता कळवली जाईल.”
✓पुढे काय होणार ते सांगते. उद्गारचिन्ह नाही.
“संधी गमावू नका — आत्ताच नोंदणी करा!!”
✕या संग्रहाने न कमावलेली आणि न लागणारी घाई.
नावाची अचूक रूपे
- प्रा. डॉ. सौ. श्रुतीश्री वडगबाळकरसंपूर्ण रूप, मराठी — औपचारिक उल्लेखांसाठी
- Prof. Dr. Shrutishree Vadgabalkarसंपूर्ण रूप, इंग्रजी — इंग्रजी मजकुरातील पहिला उल्लेख
- सुलभा म. भातंब्रेकरमाहेरचे नाव — चरित्रात आवश्यक तिथेच
“सौ. वडगबाळकर” असे केवळ लिहू नये, तसेच नुसते पहिले नावही नको. पहिल्या उल्लेखानंतर “डॉ. वडगबाळकर” अथवा “लेखिका”.
उपयोजन
तीच प्रणाली, पडद्याबाहेर.
ग्रंथाची पाठ कुंकवाची भूमी, वर-खाली सोनेरी रेषा, तिरो देवनागरीतील शीर्षक खालून वर वाचणारे.
पत्रशीर्ष वर आडवी नाममुद्रा, तिच्याखाली एक सोनेरी रेषा, तळाशी फ्राउन्सेस इटालिकमध्ये लहान अक्षरांत पत्ता.
समाजमाध्यम चित्र अक्रोडी भूमीवर १.९१:१, मध्यभागी उभी नाममुद्रा, उलट बोधचिन्ह. चौकट भरण्यासाठी चिन्ह कापू नका.
मुद्रा ग्रंथाच्या शेवटी, प्रमाणपत्रांवर व मानपत्रांवर — दुहेरी सोनेरी कड्यातील बोधचिन्ह, वर-खाली बिंदी. सोनेरी फॉइल किंवा एकरंगी छपाई.
बोधचिन्ह संचिका
मूळ व्हेक्टर संचिका. याच वापरा; बोधचिन्ह पुन्हा काढू नका आणि स्क्रीनशॉटवरून प्रतिमा तयार करू नका.
टंक : तिरो देवनागरी मराठी, कलम, मुक्ता व फ्राउन्सेस हे सर्व SIL ओपन फॉन्ट परवान्याखाली आहेत — स्थापित करण्यास व अंतर्भूत करण्यास मुक्त. येथे ते गूगल फॉन्ट्सवरून पुरवले जातात.
बोधचिन्हाच्या वापराविषयीचे प्रश्न, अथवा या दस्तऐवजात नसलेली परिस्थिती — संपर्क पानावरून विचारा.